Po 40 latach pracy odprawa emerytalna nie zawsze jest wysoka. W podstawowym wariancie, czyli według Kodeksu pracy, wynosi jednomiesięczne wynagrodzenie. Sam długi staż nie sprawia więc automatycznie, że pracownik dostanie trzy, sześć albo dwanaście pensji.
Większa odprawa może się należeć, ale tylko w konkretnych przypadkach. Dotyczy to na przykład nauczycieli, członków korpusu służby cywilnej, pracowników samorządowych albo osób, które mają lepsze warunki zapisane w regulaminie pracy, układzie zbiorowym lub umowie. Dlatego przy 40 latach pracy trzeba sprawdzić nie tylko staż, ale też podstawę zatrudnienia i przepisy obowiązujące u danego pracodawcy.
Czym jest odprawa emerytalna?
Odprawa emerytalna to jednorazowa wypłata dla pracownika, który kończy pracę w związku z przejściem na emeryturę. Nie jest to premia za długoletnią pracę, choć w praktyce często tak się ją traktuje.
Zgodnie z art. 92¹ Kodeksu pracy pracownik, który spełnia warunki do emerytury i którego stosunek pracy ustaje w związku z przejściem na emeryturę, ma prawo do odprawy w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Ważna jest jeszcze jedna rzecz: odprawę można dostać tylko raz. Pracownik, który już ją otrzymał, nie nabywa prawa do kolejnej odprawy emerytalnej lub rentowej.
To oznacza, że liczy się związek między zakończeniem pracy a przejściem na emeryturę. Sam staż, nawet bardzo długi, nie wystarczy do podwyższenia świadczenia.
Ile wynosi odprawa emerytalna po 40 latach pracy?
Najczęściej odprawa emerytalna po 40 latach pracy wynosi tyle, ile jedna miesięczna pensja. Tak jest wtedy, gdy pracownika obejmują tylko ogólne przepisy Kodeksu pracy.
Przykład: pracownik zarabia 6 000 zł brutto miesięcznie. Jeśli przysługuje mu wyłącznie kodeksowa odprawa emerytalna, dostanie co do zasady 6 000 zł brutto. Nie będzie to odprawa trzymiesięczna ani sześciomiesięczna tylko dlatego, że ma 40 lat stażu.
Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje, że odprawa emerytalno-rentowa wynosi jednomiesięczne wynagrodzenie, ale pracodawca może wprowadzić korzystniejsze zasady. Takie zapisy mogą znaleźć się w regulaminie wynagradzania, układzie zbiorowym albo umowie o pracę.
Czy 40 lat pracy zwiększa wysokość odprawy?
Nie na zasadach ogólnych. W Kodeksie pracy nie ma przepisu, który mówi, że po 40 latach pracy odprawa emerytalna automatycznie rośnie.
Długi staż może mieć znaczenie przy obliczaniu emerytury z ZUS. Może też mieć znaczenie w niektórych branżach lub zakładach pracy. Nie podnosi jednak sam z siebie kodeksowej odprawy.
40 lat pracy może wpłynąć na wysokość odprawy wtedy, gdy pracownika obejmują przepisy szczególne albo lepsze zasady zakładowe, na przykład:
- Karta Nauczyciela,
- ustawa o służbie cywilnej,
- ustawa o pracownikach samorządowych,
- pragmatyki służbowe,
- zakładowy układ zbiorowy pracy,
- regulamin wynagradzania,
- indywidualna umowa o pracę.
Dlatego dwie osoby z takim samym stażem mogą dostać zupełnie inne odprawy. Jedna otrzyma jedną pensję, druga sześć pensji. Wszystko zależy od tego, gdzie pracowały i jakie przepisy ich obejmowały.
Kiedy odprawa emerytalna może być wyższa?
Pracownik zatrudniony na zasadach ogólnych
W prywatnej firmie minimalna odprawa emerytalna zwykle wynosi jednomiesięczne wynagrodzenie. To minimum z Kodeksu pracy.
Pracodawca może jednak ustalić lepsze zasady. Może zapisać w regulaminie, że po 30 albo 40 latach pracy wypłaca odprawę w wysokości trzech pensji. Może też zrobić to w układzie zbiorowym albo bezpośrednio w umowie o pracę.
Wtedy wyższa odprawa nie wynika z samego Kodeksu pracy, tylko z wewnętrznych zasad firmy.
Nauczyciel
Nauczyciele mają osobne przepisy. Karta Nauczyciela przewiduje odprawę przy przejściu na emeryturę, rentę albo nauczycielskie świadczenie kompensacyjne.
Wysokość odprawy zależy od stażu pracy:
- po 10 latach pracy — dwumiesięczne wynagrodzenie,
- po 15 latach pracy — trzymiesięczne wynagrodzenie,
- po 20 latach pracy — sześciomiesięczne wynagrodzenie.
Nauczyciel z 40-letnim stażem, który spełnia warunki z Karty Nauczyciela, może więc dostać odprawę w wysokości sześciu pensji. To duża różnica w porównaniu z podstawową odprawą kodeksową.
Członek korpusu służby cywilnej
W służbie cywilnej odprawa też może być wyższa. Członek korpusu służby cywilnej, którego stosunek pracy ustaje w związku z przejściem na emeryturę lub rentę, ma prawo do odprawy w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia.
Po co najmniej 20 latach pracy w służbie cywilnej odprawa wynosi sześciomiesięczne wynagrodzenie.
Przy 40 latach pracy trzeba jednak sprawdzić, jaki staż liczy dana ustawa. Czasem chodzi o ogólny staż pracy, a czasem o staż w konkretnej służbie lub grupie zawodowej.
Jak oblicza się odprawę emerytalną?
Odprawę emerytalną oblicza się podobnie jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy. W praktyce kadry biorą pod uwagę odpowiednie składniki wynagrodzenia, a nie tylko samą pensję zasadniczą.
Znaczenie mogą mieć między innymi:
- wynagrodzenie zasadnicze,
- stałe dodatki,
- premie,
- składniki zmienne,
- okres, z którego liczy się średnią przy zmiennych wypłatach.
Nie każda kwota wypłacana przez pracodawcę musi wejść do podstawy odprawy. Przy premiach, nagrodach, dodatkach funkcyjnych albo zmiennym wynagrodzeniu warto poprosić kadry o dokładne wyliczenie. Najlepiej na piśmie lub mailowo, żeby było wiadomo, skąd wzięła się konkretna kwota.
Czy odprawa emerytalna jest opodatkowana i oskładkowana?
Odprawa emerytalna jest przychodem ze stosunku pracy. Pracodawca pobiera więc od niej zaliczkę na podatek dochodowy.
Co do zasady taka odprawa nie jest objęta składkami ZUS ani składką zdrowotną. Pracownik dostaje więc kwotę niższą niż brutto, ale niepomniejszoną tak jak zwykła miesięczna pensja.
Przykład: jeśli odprawa wynosi 6 000 zł brutto, pracownik nie dostanie pełnych 6 000 zł. Pracodawca potrąci podatek. Nie powinien jednak potrącać standardowych składek emerytalnych, rentowych, chorobowych ani zdrowotnych, jeśli odprawa mieści się w zasadach zwolnienia składkowego.
Jakie warunki trzeba spełnić, żeby dostać odprawę emerytalną?
Do wypłaty odprawy emerytalnej trzeba spełnić kilka warunków. Pracownik musi mieć prawo do emerytury, a jego umowa o pracę musi się zakończyć w związku z przejściem na emeryturę.
W praktyce ważne są cztery rzeczy:
- pracownik spełnia warunki do emerytury,
- stosunek pracy ustaje,
- zakończenie pracy ma związek z przejściem na emeryturę,
- pracownik nie dostał wcześniej odprawy emerytalnej lub rentowej.
Nie zawsze pracownik musi sam złożyć wypowiedzenie. Znaczenie ma to, czy po rozwiązaniu umowy faktycznie przechodzi na emeryturę. Odprawa może więc przysługiwać także wtedy, gdy umowę rozwiązano za porozumieniem stron albo z inicjatywy pracodawcy, o ile spełnione są pozostałe warunki.
Czy można dostać odprawę emerytalną kilka razy?
Nie. Odprawa emerytalna przysługuje tylko raz.
Przykład: pracownik kończy pracę, przechodzi na emeryturę i dostaje odprawę. Po roku wraca do pracy na umowę o pracę. Gdy później znowu zakończy zatrudnienie, nie dostanie drugiej odprawy emerytalnej.
To ważne przy osobach, które po przejściu na emeryturę dalej pracują. Powrót do pracy jest możliwy, ale ponowne prawo do odprawy już nie powstaje.
Czy odprawa emerytalna należy się przy umowie zleceniu albo działalności?
Kodeksowa odprawa emerytalna dotyczy pracowników, czyli osób zatrudnionych na umowie o pracę. Nie należy się automatycznie osobom, które pracują wyłącznie na umowie zleceniu, umowie o dzieło albo prowadzą jednoosobową działalność gospodarczą.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy ktoś przez część kariery pracował na umowie o pracę i właśnie kończy ten stosunek pracy w związku z przejściem na emeryturę. Wtedy może mieć prawo do odprawy od tego konkretnego pracodawcy.
Liczy się więc nie cała historia zawodowa, ale to, czy w momencie przechodzenia na emeryturę kończy się umowa o pracę.
O co zapytać kadry przed odejściem na emeryturę?
Przed złożeniem wypowiedzenia albo podpisaniem porozumienia warto porozmawiać z kadrami. Najlepiej zapytać o konkrety, nie tylko ogólnie o „odprawę”.
Warto ustalić:
- czy odprawa emerytalna przysługuje,
- z jakiego przepisu, regulaminu albo układu wynika jej wysokość,
- czy firma wypłaca więcej niż jedną pensję,
- jakie składniki wynagrodzenia wejdą do podstawy,
- kiedy odprawa zostanie wypłacona,
- jaka będzie szacunkowa kwota brutto i netto.
Przy 40 latach pracy to szczególnie ważne. Długi staż często wiąże się z dodatkowymi zapisami w regulaminach, układach zbiorowych albo przepisach branżowych. Bez sprawdzenia dokumentów łatwo założyć, że należy się więcej, choć nie zawsze tak będzie.
Najważniejsze wnioski
Po 40 latach pracy kodeksowa odprawa emerytalna wynosi jednomiesięczne wynagrodzenie.
Sam staż 40 lat nie podwyższa automatycznie odprawy na zasadach ogólnych.
Wyższa odprawa może przysługiwać między innymi nauczycielom, członkom korpusu służby cywilnej, pracownikom samorządowym albo osobom objętym korzystniejszym regulaminem.
Odprawę można dostać tylko raz.
Świadczenie jest opodatkowane, ale co do zasady nie jest objęte składkami ZUS i składką zdrowotną.
Przed odejściem na emeryturę warto sprawdzić regulamin wynagradzania, układ zbiorowy, umowę o pracę i przepisy branżowe.
Zobacz również: cytaty dla odchodzących na emeryturę
FAQ
Czy po 40 latach pracy należy się 6-miesięczna odprawa emerytalna?
Nie każdemu. Według Kodeksu pracy odprawa emerytalna wynosi jednomiesięczne wynagrodzenie. Sześciomiesięczna odprawa może przysługiwać niektórym grupom zawodowym, na przykład nauczycielom albo członkom korpusu służby cywilnej, jeśli spełniają warunki z odrębnych przepisów.
Czy odprawa emerytalna zależy od stażu u jednego pracodawcy?
Na zasadach kodeksowych nie. Minimalna odprawa emerytalna nie rośnie automatycznie wraz ze stażem u jednego pracodawcy. Może być inaczej, jeśli regulamin, układ zbiorowy albo ustawa szczególna przewidują lepsze zasady.
Czy pracodawca może wypłacić wyższą odprawę niż jedna pensja?
Tak. Kodeks pracy wskazuje minimum. Pracodawca może przyznać wyższą odprawę w regulaminie, układzie zbiorowym, porozumieniu albo umowie o pracę.
Czy odprawa emerytalna jest wypłacana brutto czy netto?
Odprawę ustala się jako kwotę brutto. Pracownik dostaje kwotę po potrąceniu zaliczki na podatek dochodowy. Co do zasady odprawa emerytalna nie jest pomniejszana o składki ZUS i składkę zdrowotną.
Czy można dostać odprawę emerytalną, a potem wrócić do pracy?
Tak. Można wrócić do pracy po otrzymaniu odprawy emerytalnej. Nie można jednak drugi raz nabyć prawa do tej odprawy.
