Kiedy oddać chorego do hospicjum? O takiej opiece warto zacząć rozmawiać wtedy, gdy pacjent ma nieuleczalną, postępującą chorobę ograniczającą życie, a leczenie przyczynowe nie daje już oczekiwanych efektów albo nie może być dalej prowadzone. Nie zawsze oznacza to przeprowadzkę do placówki. Część pacjentów może korzystać z hospicjum domowego. Hospicjum stacjonarne jest potrzebne przede wszystkim wtedy, gdy chory wymaga intensywnego łagodzenia objawów i całodobowej opieki, której trudno bezpiecznie zapewnić w domu. O kwalifikacji decyduje lekarz na podstawie stanu pacjenta i wskazań medycznych.
Decyzja o hospicjum często budzi strach i wiele pytań. Nie oznacza jednak, że chory zostaje bez leczenia. Zmienia się jego cel. Najważniejsze stają się zmniejszenie bólu, duszności i innych uciążliwych objawów, komfort pacjenta oraz możliwie dobra jakość życia.
Kiedy oddać chorego do hospicjum?
Nie ma jednej daty ani określonej liczby dni pozostałych do końca życia, po której pacjent powinien trafić do hospicjum. Liczy się przede wszystkim jego stan, przebieg choroby i potrzeby związane z opieką.
Według NFZ opieka paliatywna i hospicyjna jest przeznaczona dla osób z nieuleczalnymi, postępującymi chorobami ograniczającymi życie. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których leczenie przyczynowe nie przynosi już efektu albo nie można go kontynuować. Z takiej pomocy mogą korzystać zarówno dorośli, jak i dzieci.
Warto porozmawiać z lekarzem o hospicjum, gdy chory jest coraz słabszy, objawy się nasilają albo codzienna opieka staje się coraz trudniejsza.
| Sytuacja chorego | Co może oznaczać? |
|---|---|
| choroba postępuje mimo leczenia | warto porozmawiać o opiece paliatywnej |
| lekarze nie mają już możliwości skutecznego leczenia przyczynowego | może pojawić się wskazanie do hospicjum |
| nasilają się ból, duszność, osłabienie lub inne objawy | może być potrzebna specjalistyczna kontrola objawów |
| chory potrzebuje coraz większej pomocy przy myciu, jedzeniu czy poruszaniu się | warto poszukać dodatkowego wsparcia |
| opieka w domu staje się bardzo trudna | trzeba omówić hospicjum domowe lub stacjonarne |
| pacjent wymaga stałej profesjonalnej opieki | hospicjum stacjonarne może lepiej odpowiadać jego potrzebom |
Sama trudność w opiekowaniu się chorym nie oznacza jeszcze, że zostanie on przyjęty do hospicjum stacjonarnego. Stan pacjenta powinien ocenić lekarz oraz zespół hospicyjny.
Czy trzeba czekać do ostatnich dni życia?
Hospicjum nie jest miejscem wyłącznie dla osób znajdujących się w ostatnich godzinach czy dniach życia.
Opieka paliatywna może trwać znacznie dłużej. Jej głównym zadaniem jest łagodzenie dokuczliwych objawów i poprawa jakości życia chorego. Narodowy Portal Onkologiczny wskazuje, że długość takiej opieki zależy od przebiegu choroby oraz potrzeb pacjenta. Nie istnieje jedna z góry określona granica czasu.
Dlatego nie warto odkładać rozmowy o hospicjum do chwili, gdy sytuacja stanie się bardzo trudna. Wcześniejsza rozmowa daje czas na spokojne ustalenie, gdzie pacjent chciałby przebywać, jakiej pomocy potrzebuje i co rodzina będzie w stanie zapewnić mu w domu.
Hospicjum domowe czy hospicjum stacjonarne?
Skierowanie do opieki hospicyjnej nie oznacza automatycznie konieczności opuszczenia domu. W wielu przypadkach pacjent może pozostać w swoim otoczeniu i korzystać z pomocy zespołu hospicjum domowego.
Kiedy wystarczy hospicjum domowe?
Hospicjum domowe może być dobrym wyborem, jeśli stan chorego i warunki w mieszkaniu pozwalają na bezpieczną opiekę, a bliscy są w stanie pomagać mu na co dzień.
Pacjenta odwiedzają członkowie zespołu hospicyjnego, przede wszystkim lekarz i pielęgniarka. Pomoc może obejmować kontrolę bólu i duszności, leczenie ran i odleżyn, dobór potrzebnego sprzętu czy pokazanie rodzinie, jak pielęgnować chorego i zmieniać jego pozycję.
W razie potrzeby pacjent oraz jego bliscy mogą również otrzymać wsparcie psychologiczne i duchowe.
Dzięki temu chory może zostać w znanym sobie miejscu, a jednocześnie korzystać z profesjonalnej opieki.
Kiedy rozważyć hospicjum stacjonarne?
Całodobowa opieka może stać się konieczna, gdy objawów nie da się odpowiednio opanować w domu albo chory wymaga pomocy przez większość doby.
W hospicjum stacjonarnym pacjent ma dostęp do lekarzy i pielęgniarek przez całą dobę. Może otrzymywać leki, leczenie przeciwbólowe, pomoc przy duszności i innych objawach, rehabilitację oraz wsparcie psychologiczne. Personel zajmuje się też zapobieganiem odleżynom i innym powikłaniom związanym z długotrwałym leżeniem.
Decyzja o hospicjum stacjonarnym nie oznacza, że rodzina „rezygnuje” z chorego. Czasem bliscy po prostu nie mają możliwości, siły albo odpowiedniego sprzętu, aby zapewnić mu bezpieczną opiekę przez 24 godziny na dobę. Wtedy pomoc profesjonalnego zespołu może być najlepszym sposobem zadbania o chorego.
Czy hospicjum oznacza rezygnację z leczenia?
Nie.
Pacjent w hospicjum nadal otrzymuje leczenie. Zmienia się natomiast jego główny cel.
Zamiast prób zatrzymania choroby najważniejsze staje się ograniczanie cierpienia. Lekarze i pielęgniarki mogą leczyć ból, duszność, nudności oraz inne objawy zaawansowanej choroby. Pacjent może również korzystać ze wsparcia psychologicznego, społecznego i – jeśli tego chce – duchowego.
Hospicjum nie oznacza więc „zaprzestania leczenia człowieka”. Chodzi o takie leczenie i taką opiekę, które odpowiadają jego aktualnemu stanowi oraz potrzebom.
Jak dostać się do hospicjum?
Do opieki finansowanej przez NFZ potrzebne jest skierowanie od lekarza ubezpieczenia zdrowotnego. Może je wystawić między innymi lekarz rodzinny, specjalista albo lekarz wypisujący chorego ze szpitala.
Po otrzymaniu skierowania można skontaktować się z wybranym hospicjum. Pacjent może wybrać placówkę mającą umowę z NFZ. Nie obowiązuje tutaj zwykła rejonizacja.
Nie warto czekać ze skierowaniem do momentu, gdy sytuacja w domu stanie się krytyczna. Jeśli lekarz przewiduje, że pacjent będzie potrzebował opieki hospicyjnej, dobrze zacząć organizować ją wcześniej.
Kto decyduje o przyjęciu chorego do hospicjum?
Pierwszy krok to rozmowa z lekarzem prowadzącym, lekarzem rodzinnym albo innym lekarzem, który zna historię choroby pacjenta.
Lekarz bierze pod uwagę przebieg choroby, obecny stan chorego i wskazania do opieki paliatywnej. Jeśli są podstawy medyczne, może wystawić skierowanie. Kolejnym etapem jest kwalifikacja pacjenta do odpowiedniej formy opieki.
Sam wiek chorego albo fakt, że potrzebuje dużo pomocy, nie przesądza o przyjęciu do hospicjum. Najważniejszy jest stan medyczny i spełnienie warunków kwalifikacji.
Jeśli bliscy zastanawiają się, czy hospicjum zabiera emeryturę, warto wiedzieć, że objęcie chorego opieką hospicyjną finansowaną przez NFZ nie oznacza automatycznej utraty emerytury ani przekazywania całego świadczenia placówce.
Czy rodzina powinna brać pod uwagę zdanie chorego?
Jeżeli pacjent jest świadomy i może uczestniczyć w podejmowaniu decyzji, warto zapytać go, czego chce.
Najlepiej zrobić to wcześniej, zanim nastąpi gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia. Można wtedy spokojnie porozmawiać o tym, czy chory chce pozostać w domu, czego najbardziej się obawia i jaka forma opieki daje mu poczucie bezpieczeństwa.
Warto też uważać na sposób mówienia o hospicjum. Nie jest to miejsce, „do którego trafia się, gdy nic już nie można zrobić”. Hospicjum właśnie pomaga – tyle że skupia się na komforcie, ograniczeniu cierpienia i jakości życia.
Co zrobić, gdy rodzina nie daje już rady opiekować się chorym?
Opieka nad osobą wymagającą pomocy przez całą dobę potrafi bardzo mocno obciążyć rodzinę. Bliscy mogą nie mieć sprzętu, wiedzy medycznej albo siły potrzebnej do podnoszenia chorego, mycia go, karmienia czy regularnej zmiany pozycji.
Nie zawsze oznacza to konieczność stałego pobytu w hospicjum.
W ramach opieki paliatywnej działa również opieka wyręczająca. Może polegać na czasowym przyjęciu pacjenta do hospicjum stacjonarnego albo oddziału medycyny paliatywnej, między innymi po to, aby odciążyć osoby opiekujące się nim na co dzień. Taki pobyt może trwać do 10 dni.
To rozwiązanie przydaje się na przykład wtedy, gdy opiekun zachoruje, jest skrajnie zmęczony albo przez pewien czas nie może zajmować się chorym.
Czy hospicjum jest tylko dla osób chorych na raka?
Nie. To częste przekonanie, ale hospicjum nie jest przeznaczone wyłącznie dla pacjentów onkologicznych.
Z opieki paliatywnej i hospicyjnej mogą korzystać osoby z nieuleczalnymi i postępującymi chorobami ograniczającymi życie. Obejmuje to określone choroby nowotworowe, ale również nienowotworowe.
Sama diagnoza nie oznacza jednak automatycznego przyjęcia do hospicjum. Lekarz bierze pod uwagę rodzaj choroby, jej przebieg, stan pacjenta i obowiązujące zasady kwalifikacji.
Najważniejsze wnioski
- O hospicjum warto zacząć rozmawiać, gdy choroba jest nieuleczalna i postępuje, a leczenie przyczynowe nie działa albo nie może być dalej prowadzone.
- Nie trzeba czekać na ostatnie godziny czy dni życia.
- Hospicjum nie oznacza braku leczenia. Pacjent nadal otrzymuje pomoc medyczną, ale skupioną przede wszystkim na łagodzeniu objawów i poprawie komfortu.
- Nie każdy pacjent musi opuszczać dom. Przy odpowiednich warunkach może korzystać z hospicjum domowego.
- Hospicjum stacjonarne warto rozważyć, gdy chory potrzebuje profesjonalnej opieki przez całą dobę i trudno zapewnić ją w domu.
- Do świadczeń finansowanych przez NFZ potrzebne jest skierowanie, a o kwalifikacji decydują wskazania medyczne.
FAQ
Kiedy jest odpowiedni moment na hospicjum?
Nie ma jednej granicy wyrażonej liczbą dni czy miesięcy życia. O hospicjum warto porozmawiać wtedy, gdy choroba jest nieuleczalna i postępuje, a pacjent potrzebuje przede wszystkim łagodzenia objawów i opieki nastawionej na jego komfort.
Czy lekarz musi skierować chorego do hospicjum?
Tak. Aby skorzystać z opieki paliatywnej i hospicyjnej finansowanej przez NFZ, potrzebne jest skierowanie wystawione przez uprawnionego lekarza.
Czy pacjent w hospicjum musi być osobą leżącą?
Nie. Sam fakt, czy pacjent chodzi, czy leży, nie decyduje o przyjęciu. Liczą się przede wszystkim choroba, jej przebieg, stan chorego oraz wskazania do opieki paliatywnej.
Czy chory może zostać w domu zamiast iść do hospicjum stacjonarnego?
Tak. Jeśli stan pacjenta, warunki w domu i możliwości opiekunów na to pozwalają, można skorzystać z hospicjum domowego. Lekarz, pielęgniarka i inni członkowie zespołu odwiedzają wtedy chorego w miejscu zamieszkania.
Czy hospicjum jest bezpłatne?
Świadczenia opieki paliatywnej i hospicyjnej realizowane przez placówki mające umowę z NFZ są finansowane ze środków publicznych.
Czy hospicjum oznacza, że lekarze już nic nie robią?
Nie. Pacjent nadal otrzymuje potrzebne leczenie. Lekarze i pielęgniarki skupiają się przede wszystkim na zmniejszaniu bólu i innych objawów, poprawie komfortu oraz wsparciu pacjenta i jego bliskich.
